Đặt hết thì tốn tiền, nấu hết thì tốn cả ngày và cả sức. Phần lớn nhà chọn giữa hai cực đó mà không tính, rồi năm nào cũng thấy mệt hoặc thấy xót. Có ba yếu tố để cân.
Ba yếu tố phải cân
Tiền. Yếu tố một.
Nấu rẻ hơn rõ. Ghi nhận.
Nhất là mâm lớn. Bối cảnh.
Thời gian và sức. Yếu tố hai.
Mâm tám món mất cả ngày. Con số.
Cộng đi chợ và rửa. Chi tiết.
Ý nghĩa. Yếu tố ba.
Có dịp nhà muốn tự tay. Ghi nhận.
Giỗ ông bà chẳng hạn. Ví dụ.
Ba yếu tố không cùng hướng. Ghi nhận.
Nên phải chọn ưu tiên. Kết luận.
Không có đáp án chung. Nhấn mạnh.
Cân ba yếu tố — tiền, thời gian, ý nghĩa — vì chúng không cùng hướng nên phải chọn ưu tiên. Nhà nào cũng khác nhau về ba thứ đó, và đáp án của nhà bên cạnh chưa chắc đúng với nhà bạn.
Tính cả thời gian đi chợ và rửa dọn vào phép so, không chỉ tính giờ nấu. Mâm tám món mất cả ngày chứ không phải ba tiếng, và phần dọn sau thì chẳng ai tính vào.
Khi nên tự nấu
Mâm nhỏ ít món. Trường hợp.
Ba bốn món thì nhanh. Lý do.
Dịp nhà muốn tự tay. Trường hợp.
Giỗ gần hoặc mâm cúng. Ví dụ.
Có người giúp việc bếp. Trường hợp.
Chia việc thì nhẹ hẳn. Lý do.
Có thời gian rảnh. Trường hợp.
Ngày nghỉ chẳng hạn. Ví dụ.
Muốn kiểm soát nguyên liệu. Trường hợp.
Nhà có người kiêng nặng. Ví dụ.
Ngân sách rất hẹp. Trường hợp.
Nấu tiết kiệm rõ. Lý do.
Tự nấu hợp nhất với mâm ít món và những dịp nhà muốn có phần tự tay. Ba bốn món thì một buổi sáng là xong, mà ý nghĩa của việc tự làm thì không đặt được bằng tiền.
Nhà có người kiêng nặng hay dị ứng thì tự nấu là cách kiểm soát chắc nhất. Bạn biết chính xác đã cho gì vào nồi, và đó là thứ không bếp nào đảm bảo tuyệt đối được.
Khi nên đặt
Mâm từ sáu món. Trường hợp.
Khách đông. Trường hợp.
Nhà ít người làm. Trường hợp.
Dịp bận nhiều việc khác. Trường hợp.
Tang lễ chẳng hạn. Ví dụ.
Không ai còn sức nấu. Lý do.
Món cần kỹ thuật. Trường hợp.
Nem, xôi, bánh. Ví dụ.
Cần mâm tươm tất. Trường hợp.
Có khách ngoài. Bối cảnh.
Bếp nhà không đủ chỗ. Trường hợp.
Nấu tám món cần nhiều bếp. Lý do.
Đặt hợp nhất khi mâm nhiều món, khách đông hoặc nhà đang bận việc khác quan trọng hơn. Tang lễ là ví dụ rõ nhất — lúc đó không ai còn sức nấu, và đặt là quyết định đúng.
Bếp nhà thường không đủ chỗ nấu tám món cùng lúc, đó là giới hạn vật lý chứ không phải sức người. Hai bếp lửa mà tám món thì món đầu nguội trước khi món cuối xong.
Kết hợp là phương án tốt nhất
Phần lớn nhà nên kết hợp. Đề xuất.
Đặt món khó. Cách chia.
Tự làm món dễ. Cách chia.
Nem, xôi, chè thì đặt. Cụ thể.
Rau, canh, kho thì tự làm. Cụ thể.
Rẻ hơn đặt trọn. Lợi ích.
Nhẹ hơn nấu hết. Lợi ích.
Và vẫn có phần tự tay. Lợi ích.
Nói rõ với bếp phần nào mình làm. Việc cần.
Để không trùng. Lý do.
Tự mua hoa quả. Mẹo.
Chợ rẻ hơn bếp. Lý do.
Kết hợp là phương án hợp lý nhất cho phần lớn nhà — đặt món khó, tự làm món dễ. Rẻ hơn đặt trọn gói, nhẹ hơn nấu hết, và mâm vẫn có phần tự tay nhà làm.
Tự mua hoa quả và tự làm rau canh vì đó là phần rẻ nhất mà bếp tính giá cao nhất theo tỉ lệ. Món khó thì bếp làm giỏi hơn bạn thật, còn rau luộc thì không có gì để họ làm giỏi hơn.
Quyết cho từng dịp
Không quyết một lần cho mọi dịp. Nguyên tắc.
Mỗi dịp một hoàn cảnh. Lý do.
Rằm thường thì tự nấu. Ví dụ.
Giỗ lớn thì kết hợp. Ví dụ.
Tiệc thì đặt hẳn. Ví dụ.
Ghi lại quyết định mỗi lần. Việc nên.
Và cảm nhận sau đó. Nội dung.
Thấy mệt hay thấy xót. Hai hướng.
Lần sau điều chỉnh. Cách dùng.
Sau vài dịp thì thành nếp. Kết quả.
Không phải tính lại mỗi lần. Lợi ích.
Đó là mục tiêu. Nhấn mạnh.
Ghi lại sau mỗi dịp là bạn thấy mệt vì làm nhiều hay thấy xót vì tốn nhiều. Hai cảm giác đó chỉ đúng hướng điều chỉnh cho lần sau, và sau vài dịp thì nó thành nếp.
Quyết theo từng dịp chứ đừng quyết một lần cho mọi dịp trong năm. Rằm thường, giỗ lớn và tiệc là ba hoàn cảnh khác nhau, và dùng một cách cho cả ba là sai ở hai chỗ.
Hỏi ý cả nhà trước khi quyết vì người nấu chính là người chịu phần nặng nhất. Quyết tự nấu mà người đứng bếp không đồng ý thì mâm có ngon tới đâu cũng để lại ấm ức.
Đặt một lần rồi so với lần tự nấu trước đó để có con số thật của chính nhà mình. Ước lượng trong đầu bao giờ cũng lệch, còn hai lần làm thật thì cho bạn hai con số so được.
