Ngày giỗ là dịp nhiều nhà làm cỗ chay, và phần lớn giờ đặt bếp ngoài thay vì tự nấu cả ngày. Đặt đúng thì mâm tươm tất mà nhà không phải quay cuồng; đặt sai thì thiếu món hoặc thừa cả nửa mâm.
Mâm cỗ giỗ chay gồm gì
Không có chuẩn chung. Nguyên tắc đầu.
Mỗi nhà mỗi vùng một lệ. Lý do.
Hỏi người lớn trong nhà. Việc đầu tiên.
Họ biết lệ nhà mình. Lý do.
Phần hay có ở mọi mâm. Nhóm chung.
Xôi hoặc cơm. Món.
Canh. Món.
Vài món kho hoặc xào. Món.
Món chiên hoặc nem. Món.
Rau luộc hoặc nộm. Món.
Hoa quả và chè. Món.
Sáu tới mười món tuỳ nhà. Số lượng.
Hỏi người lớn trong nhà về lệ mâm cỗ trước khi đặt, đừng tra mạng rồi làm theo mẫu bất kỳ. Mỗi nhà mỗi vùng một lệ, và làm khác lệ nhà là chuyện người ta để ý ngay trong ngày giỗ.
Sáu tới mười món là khoảng phổ biến, nhưng số món phải khớp lệ nhà chứ không theo bảng giá của bếp. Bếp nào cũng có sẵn gói mâm sáu món hay tám món, nhưng gói đó là của họ chứ chưa chắc hợp nhà bạn.
Đặt trước bao lâu
Ba tới năm ngày là mức thường. Con số.
Mâm lớn thì một tuần. Điều chỉnh.
Trùng ngày rằm thì sớm hơn. Điều chỉnh.
Bếp kín lịch ngày đó. Lý do.
Trùng tháng bảy âm thì rất sớm. Điều chỉnh.
Hai tuần cho chắc. Con số.
Đặt sớm thì chọn được bếp. Lợi ích.
Đặt muộn thì còn ai nhận thì đặt. Đối chiếu.
Xác nhận lại trước một ngày. Việc bắt buộc.
Một tin nhắn là đủ. Cách làm.
Nhắc luôn giờ giao. Nội dung.
Và địa chỉ. Nội dung.
Đặt trước ba tới năm ngày cho mâm thường và một tuần cho mâm lớn. Nếu ngày giỗ trùng rằm hoặc rơi vào tháng bảy âm thì đặt sớm hơn nữa vì bếp kín lịch.
Xác nhận lại trước một ngày bằng một tin nhắn có đủ giờ giao và địa chỉ. Bếp nhận nhiều đơn cùng lúc nên nhầm là chuyện xảy ra, và tin nhắn đó chặn được phần lớn nhầm lẫn.
Những gì phải dặn bếp
Số người ăn. Nội dung một.
Không chỉ nói số mâm. Nhấn mạnh.
Có kiêng ngũ vị tân không. Nội dung hai.
Nhiều nhà kiêng khi cúng. Lý do.
Có dùng trứng sữa không. Nội dung ba.
Món nào bắt buộc phải có. Nội dung bốn.
Theo lệ nhà. Lý do.
Món nào nhà kiêng. Nội dung năm.
Giờ giao chính xác. Nội dung sáu.
Địa chỉ và số điện thoại. Nội dung bảy.
Nhắn bằng chữ. Cách dặn.
Không dặn miệng qua điện thoại. Nguyên tắc.
Dặn bằng tin nhắn chứ đừng dặn miệng qua điện thoại vì bếp cần đọc lại lúc chuẩn bị. Nói miệng thì họ nhớ được lúc nghe, còn tới hôm nấu thì chi tiết nào cũng có thể rơi.
Nói rõ có kiêng ngũ vị tân không vì đó là chi tiết quan trọng nhất mà cũng hay quên nhất. Nhiều nhà kiêng hẳn hành tỏi trong đồ cúng, và phát hiện lúc bày mâm thì không sửa được.
Tính lượng cho đúng
Một mâm thường cho bốn tới sáu người. Quy ước chung.
Hỏi bếp mâm của họ cho mấy người. Việc cần.
Mỗi bếp một cỡ. Lý do.
Đếm số người thật. Bước.
Cộng thêm hai ba người. Đệm.
Giỗ hay có khách đến thêm. Lý do.
Người già ăn ít. Điều chỉnh.
Trẻ con ăn ít. Điều chỉnh.
Nhưng đừng trừ nhiều. Cảnh báo.
Thiếu phần là rất khó xử. Lý do.
Thừa thì chia mang về. Đối chiếu.
Người ta quen mang phần về. Ghi nhận.
Hỏi bếp một mâm của họ cho mấy người vì mỗi bếp một cỡ, đừng suy từ số mâm. Đếm số người thật rồi cộng thêm hai ba người vì ngày giỗ hay có khách tới thêm không báo trước.
Thà thừa còn hơn thiếu trong ngày giỗ vì thiếu phần là tình huống rất khó xử trước cả họ. Đồ thừa thì chia cho khách mang về, đó là nếp quen nên không ai thấy lạ.
Tự làm phần nào
Không nhất thiết đặt hết. Nguyên tắc.
Đặt món khó và món nhiều công. Chiến lược.
Nem, xôi, chè. Ví dụ.
Tự làm món dễ. Chiến lược.
Rau luộc, canh, dưa. Ví dụ.
Rẻ hơn đặt trọn gói. Lợi ích.
Và vẫn có phần tự tay. Ý nghĩa.
Hoa quả tự mua. Đề xuất.
Bếp tính giá cao hơn chợ. Lý do.
Nói rõ với bếp phần nào mình làm. Việc cần.
Để họ không làm trùng. Lý do.
Ghi vào cùng tin nhắn đặt. Cách làm.
Đặt món khó như nem, xôi và chè rồi tự làm rau luộc với canh là cách cân bằng nhất. Rẻ hơn đặt trọn gói mà nhà vẫn có phần tự tay, và đó là điều nhiều nhà coi trọng trong ngày giỗ.
Nói rõ trong tin nhắn đặt là nhà tự làm món nào để bếp không làm trùng. Trùng món thì vừa thừa vừa mất tiền, mà lỗi đó hoàn toàn tránh được bằng một dòng.
Chụp lại mâm đã đặt mỗi năm để năm sau gửi ảnh cho bếp thay vì mô tả lại từ đầu. Sau vài lần bạn có sẵn mẫu, và bếp cũng làm đúng ý hơn vì họ nhìn thấy thứ bạn muốn.
